نقد وبررسی

نهضت بذّ و قيام بابك

قیام بابک از چند جهت مورد اشکال می باشد که در اینجا به برخی از آن اشاره می شود:

1)      نظرات مراجع عظام مبنی بر انحرافی بودن بابکیه

2)      اختلاف نظر علمای ملل و نحل در مذهب و اعتقادات آنها

3)      روشن نبودن علل قیام آنها

4)      حمایت و ایجاد حساسیت دشمن و برجسته نمودن آن

5)      طرفداران کذائی که در ایام سالگرد ولادت بابک در قلعه بابک تجمع  می کنند. [ امام زاده را باید از زوار آن شناخت]

۱) نظرات علما ومراجع عظام مبنی بر انحرافی بودن بابکیه

بابك خرم دين از ديدگاه علماء و مراجع تقلید

استاد مطهري:

... شخصیت های مزدکی و مانوی و زرتشتی و همه کسانی که امروز تحت عنوان دروغین ملی معرفی می شوند و هیچ صفت مشخصه ای جز انحراف از تعلیمات اسلامی نداشته اند، خواه آنکه رسماً به نام مبارزه با اسلام فعالیت کرده باشند یا مبارزه قوم عرب را بهانه قرار داده باشند، هرگز جای قهرمانان اسلامی را در دل ایرانیان نخواهد گرفت، هرگز المقنع و سنباد و بابک خرّم دین و مازیار جای علی بن ابیطالب و حسین بن علی و حتی سلمان فارسی را در دل ایرانیان نخواهد گرفت.                      [خدمات متقابل اسلام و ایران/ص54]

خوشبختانه از آغاز اسلام تاکنون هر وقت کسانی به بهانه تجدید آیین و رسوم کهن ایران سر و صدایی به پا کرده اند، با عکس العمل شدید ملت ایران روبرو گردیده اند به طوری که بهافریدها و سنبادها و بابک ها و مازیارها به دست کسانی چون ابومسلم و افشین ایرانی و سربازهای بیشمار همین کشور تار و مار شدند. ولی معلوم نیست چرا نغمه سازان استعمار این همه سرکوب کنندگان نهضت های اسلامی را نادیده می گیرند، و تنها کسانی چون بابک را به حساب ملت ایران     می آورند، همان بابکی که وقتی می خواست به ارمنستان فرار کند به او گفته شد هر جا بروی خانة خودت می باشد، چه تو زن ها و دخترهای بی شماری را آبستن کرده ای و از بسیاری از آنان بچه داری.     

[خدمات متقابل اسلام و ایران/ ص110]

در خود ایران در قرن دوم وسوم برخی نهضت ها صورت گرفت که جنبة ضد اسلامی داشت و سرکوب شد دقت در تاریخ نشان می دهد که این ایرانیان مسلمان بودند که قیام ها را سرکوب کردند نه مردم عرب.

اگر سرداران و سربازان مسلمان ایرانی نبودند محال بود قوم عرب بتواند قیامی که در آذربایجان در قرن سوم به وسیله بابک خرم دین رهبری می شد با تلفاتی در حدود دویست و پنجاه هزار نفر سرکوب کند.

                          [خدمات متقابل اسلام و ایران /ص431]

مؤلف کتاب حبیب السیر می نویسد:

 بابک مردی ملحد بود و دین مزدک داشت و در ولایت آذربایجان و بیلقان خروج کرده و هر کس را از اهل اسلام می دید به قتل می رساند. همچنین ابن اثیر در کتاب تاریخی الکامل آورده است:

خرّم به معنی فرج و گشایش آمده و چون خرّم دینان می توانستند، بر خلاف آیین زرتشت با مادران و خواهران و دختران خود ازدواج کنند، دین خود را دین فرج و گشایش نام نهادند.        

[فرهنگ اسلام/ شمارة 84]

سؤال: با عنايت به اينكه در منطقة آذربايجان شرقي در ارتباط با بابك خرّم دين و افكار وي شبهاتي ايجاد شده، خواهشمند است نظر مبارك را در ارتباط با وي مرقوم فرماييد. ضمناً صرف بيت المال در راستاي اشاعة نام و ياد او چه حكمي دارد؟ 

آيت الله خامنه اي:

ترويج هر تفكر و مسلك و مرامي كه منافي با اسلام است، جايز نيست.

آيت الله صافي گلپايگاني

شبهه اي در كفر و الحاد بابك خرّم دين نيست، ترويج افكار و دفاع از مواضع او ترويج باطل و معارضه با اسلام و براي تضعيف هويت اسلامي جامعه است و صرف بيت المال و مال شخصي در جهت اشاعة نام و ياد او همه حرام است، بايد مسئولين امور جداَ از اين گرايش ها جلوگيري نمايند.

آيت الله مكارم شيرازي

با توجه به انحرافات فراوان فرد مذكور اين كار جايز نمي باشد، فرد مذكور شخص منحرفي بوده و هر گونه فعاليتي پيرامون بزرگداشت او حرام است.

آيت الله بهجت

جايز نيست

آيت الله فاضل لنكراني

جايز نيست.

آيت الله تبريزي

ترويج افكار باطل موجب گمراهي مردم و جنايت به مردم خصوصاً جوان ها حساب مي شود، مسئولين بايد از اين كار ممانعت كنند و لو اينكه افرادي را قرار دهند كه باطل بودن آن افكار را براي مردم بيان كنند تا به اشتباه نيفتند.

[مسائل جديد از ديدگاه علماء و مراجع تقليد/ ج4/ ص 135-136]

بعضي ها در نقد نظرات مراجع گفته اند: نظرات آنها در برابر سؤالي است كه انحراف بابك در آن محرز دانسته شده و مراجع بدون اطلاعات تاريخي نادانسته به آن جواب داده اند، در جواب بايد گفت:

1)      آیا مراجع عظام به عنوان کاشناسان دین نادانسته بر انحراف آنها حکم کرده اند؟!

2)   اینکه گفته شده ، مراجع عظام به سؤالی که انحراف آنان در آن محرز دانسته شده جواب داده اند و خودشان تحقیقی در این رابطه انجام نداده اند، لازمة این سخن زیر سؤال بردن اجتهاد و کارشناسان دین است که این نظر نظر کارشناسانه نیست و براساس تحقیقات دیگران فتوا داده اند که ساحت مراجع شیعه از آن مبراست.

3)      اگر خودشان تحقیق نکرده اند چرا اظهار بی اطلاعی از موضوع نکرده اند؟!

4)      اگر انحراف آنها در سؤال محرز فرض شده چرا به سؤال کننده نگفته اند که مسأله چنین نیست که شما تصور کرده اید؟

5)      چرا نگفته اند اینها قهرمانان ملی و شیعة هفت امامی کاضمی بودند؟!

6)      چرا نگفته اند بعد 1200سال و اندی توجه به آن لازم نیست؟

***

۲) اختلاف نظر علمای ملل و نحل در مذهب و اعتقادات آنها

نظرات دانشمندان ملل و نحل در بارة بابکیه و خرم دینیه

دَقُولیّه: نامی است به غالیان شیعه در آذربایجان نهاده اند.

شهرستانی گوید: ایشان(غالیان شیعه) را لقب هاست و در هر شهری لقبی دارند در اصفهان ایشان را خُرّمیّه و کوذیّه گویند. در ری مزدکیّه و سنبادیه و در آذربایجان دقولیّه و در موضعی محمّره(سرخ جامگان) و در ماوراءالنهر مبیضه(سفید جامگان) گویند.          [ملل و نحل/ ج1/ ص154، توضیح الملل/ص232]

بابکیّه: فرقه ای باشند پیرو بابک خرم دین که در روزگاران خلفای عباسی فتنه ها کردند. گویند وی محرّمات را مباح کرد.  [کشاف/ ج1/ ص157]

خرّمیّه: خرّم دینیّه. یا محمّره. منسوب به بابک خرّم دین، نام فرقه ای است از فرق اباحی که آن به دو دستة بابکیه و مازیاریه منقسم کرده اند. خرمیه دنبال مزدکیان در دورة اسلامی هستند. در توضیح الملل آمده است:

ایشان را میل به تناسخ و حلول است. ایشان به حلال و حرام قائل نیستند. این فرقه را سرخ جامگان نیز گفته اند.               [توضیح الملل/ج1/ ص377]

بابکیه: اصحاب بابک و این ملعون از آذربایجان بود و قومی بسیار برو جمع شدند و فساد عظیم در دین کردند.         [تبصره/ ص184]

و در توضیح الملل آمده است:

بدان که از جمله فرق که ایشان دعوی شیعت گری کنند در زمان ما چهار فرقه بیش نباشد. 1) نُصَیریان، 2) اسماعیلیان، 3) زیدیان، 4) امامیان

بدان که این قوم را در هر موضعی به لقبی خوانند در بلاد اصفهان و نواحی آن خُرّمیّه و در قزوین و ری مَزدکی و سنبادی و در ماهین مُحَمَّره و در آذربایجان دَقولیّه و در ماوراء النهر مغان

غالیان شیعه: چهار فرقه اند: اهل تشبیه، اهل بداء، قائلان به رجعت، قائلان به تناسخ. و ایشان را لقب هاست و در هر شهری لقبی دارند. در اصفهان ایشان را خُرّمیّه، و کُوذِیّه گویند و در ری مَزدکیّه و سُنبادیّه و در آذربایجان دَقُولیّه و در موضعی مُحَمّره و در ماوراءالنهر مُبیّضه [ و ایشان یازده گروهند]

[توضیح الملل/ ج1 ص232]

خرمدینیه: این قوم به کوهستان بذ باشد از بلاد آذربایجان و گویند یکی از ملوک ایشان به رسالت به خلق فرستاد پیش از اسلام و نام او شَروین بود و او فاضل تر از محمد و جملة انبیاء و رسل بود.

اسماعیلیان: ایشان را باطنیه خوانند و قَرامِطَه و خُرّمیّه و سَبعیّه و بابکیّه و مُحَمَّره.                                           [تبصره/ ص181]

خُرّمیّه: طایفه ای از اهل تناسخ و اباحت که گویند ابومسلم خراسانی هنوز زنده است.                                 [منتهی الارب]

ابن ندیم خُرَّمیّه را چنین شرح می دهد:

خُرَّمیّه بر دو صنفند: یکی خرمیة قدیم که آنان را مُحمّره نیز می گویند و در نواحی جبال میان آذربایجان و ارمنیه و شهرهای دیلم و همدان و اصفهان و بلاد اهواز پراکنده اند و اینان در اصل مجوس بوده سپس دین نو گرفته اند و هم این طایفه اند که نام لقطه دارند و رئیس آنها مزدک مشهور است و این مزدک به روزگار قباد بن فیروز بود و انوشیروان او و پیروانش را بکشت.

صنف دوم: خُرّمیة معروف به خُرّمیة بابکیه اند و رئیس آنان بابک خرمی است و پیروان او را خدا می دانستند و او در مذاهب خرمیه قتل و غصب و جنگ و مثله اندر آورد در صورتی که خرمیة قدیم این امور را نمی شناختند.

[الفهرست ابن ندیم]

نقد و برسي

1)   چگونه ممکن است در مذهب و اعتقادات اینها این همه اختلاف نظر باشد آن هم اختلافاتی که قابل جمع نیست از مزدکی بودن، اباحی گری، اسماعیلیه و غالیان شیعه و ...

2)      آیا صرف مخالف بودن با خلفای عباسی موجب می شود نظرات متناقضی در بارة آنها داده شود؟!

3)      آیا تمام دانشمندان ملل و نحل نادانسته و بدون تحقیق این مطالب را نوشته اند؟

۳) روشن نبودن علل قیام آنها

بعضي ها اين قيام را مرتبط به مسأله مهدويت دانسته و آن را از پاك ترين قيام ها شمرده و اصرار دارند كه از قيام حسيني سرچشمه گرفته است لكن به خاطر مخالفت با حكومت مركزي و خلفاي عباسي(كه قدرت دست آنها بود و تاريخ را به دلخواه خود رقم مي زدند) مارك كفر و بي ديني خورده و در لابلاي تاريخ كم رنگ و گم شده است و از ترس خلفاي عباسي كسي جرأت نكرده حقيقت را بيان نمايد.

نقد و برسي

1)      استناد این قیام به مسأله مهدویت و اینکه از آن سرچشمه گرفته و ریشه در قیام حسینی دارد، صحیح نمی باشد و حرفی است بی سند

2)      چرا علمای بزرگ در این مدت طولانی به این مسأله پی نبرده اند؟

3)   آیا آنها هم از ترس خلفای عباسی دم بر نیاورده اند یا نیازی به این کار ندیده اند؟ یا حقیقت غیر از این است و شورش و فتنه بابک ارتباطی به مسألة مهدویت و نهضت حسینی ندارد؟

4)   اینکه گفته شده چون قیام بابک مورد حمایت دولتمردان و حاکمان نبوده از این روی کم رنگ شده و در لابلای تاریخ گم شده است، باید گفته شود مگر نهضت امام حسین(ع) مورد حمایت دولتمردان و حکومت ها بوده که چنین شکوفا گشته و جهانی شده است؟! بلکه باید گفت که   قیام هایی که رنگ خدایی داشته  و برای خدا بوده دشمن با تمام تلاشی که داشته نتوانسته آنها را محو نمایند چنانکه خدای عزّ و جل می فرماید:

 يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ

[صف/8]      

« آنها مى‏خواهند نور خدا را با دهان خود خاموش سازند، ولى خداوند نور خود را كامل مى‏كند هر چند كافران خوش نداشته باشند»!.

 اما قیام هایی که رنگ خدایی نداشته و برای خدا نبوده به چنین سرنوشتی دچار خواهند شد و بعد از 1200 سال طرفدارانی پیدا می کند که زیر پرچم استکبار جهانی قرار گرفته و شعار پان ترکیستی و جدائی طلبی سر می دهند و اصلا پایبند به دستورات دینی نیستند. و این امر نشانگر حقانیت آنهاست!!!

5)   معرفی قیام بابک به عنوان پاک ترین قیام مذهبی ناشی از بی اطلاعی از اهداف شوم آنهاست که نادانسته و جهت فریب، سینه چاکان بابک در قرن 21 سر داده اند. چنانکه گفته شد هر قیام ضد حکومت مرکزی و خلفای عباسی دلیل بر صحت حرکت و مذهبی بودن آن نمی باشد.

۴و۵) حاميان و طرفداران قيام بابك

حقانیت جنبش و نهضت را می توان از حامیان آن شناخت، وقتی استعمار و در رأس آن آمریکا و ... از جنبشی حمایت می کنند و سنگ آن را بر سینه می زنند و خوانندگان جمهوری آذربایجان و ترکیه در زیر پرچم آنها و حمایت مالیشان از آن طرفداری می نمایند مذهبی بودن و حقانیت آن روشن می شود.

این مسأله ریشه دینی دارد و در روایات ائمه اطهار علیهم السلام وارد شده است که:

اذا کنت فی شک فی دین امرء فانظر الی خلیطه و جلیسه فان المرء علی دین خلیطه و جلیسه

وقتي در دين كسي در شك بوديد به دوستان و همنشينانش بنگريد؛ چون انسان بر دين دوست و همنشينش مي باشد.

قال رسول الله(ص):

المرء علی دین خلیله و قرینه

انسان بر کیش دوست و همدمش خواهد بود.

يك راه براى شناخت انسانها دوستان آنها است:

إذا خفى أمر الرجل فلم تعرفوه فانظروا إلى خلطائه و فإنّ المرأ على دين خليله و جليسه.

يكى از ياران على(ع) گويا در مقابل معاويه مى گويد: من ديدم اطرافيان على(ع) صحابه معروف پيامبر و اهل نماز شب و عبادت و اطرافيان تو همه باقيماندهاى جاهليّت هستند و از اينجا تو را شناختم.

قال علی(ع):

مُجالِسَةُ الاَشرارِ تُورِثُ سُوءَ الظَّنِّ بِالاخیارِ و مُجالِسَةُ الاَخیار تُلحِقُ الاشرارَ بالاَخیارِ و مُجالِسَةُ الفُجّارِ للاَبرارِ تُلحِقُ الفُجّارَ بالاَبرارِ فَمَن اِشتَبَهَ عَلَیکُم اِمرَءُ وَ لَم تَعرِفُوا دینَهُ فانظروا الی خُلَطائِهِ فَاِن کانوا مِن اَهلِ دینِ اللهِ فَهُوَ علی دینِ اللهِ فَاِن لَم یکونوا علی دینِ اللهِ فَلا حَظَّ لَهُ فی دینِ اللهِ اِنَّ رسول الله(ص) کان یقولُ مَن کانَ یؤمنُ باللهِ و الیومِ الآخرِ فَلا یُواخِیَنَّ کافراَ و لایخالِطَنَّ فاجراً و مَن آخَی کافِراً اَو خالَطَ فاجِراً کانَ فاجِراً کافراً       [وسایل/ج16/ص265، بحار/ج71/ ص197]

« همنشینی با اشرار موجب سوء ظن به اخیار می شود و همنشینی با اخیار اشرار را به اخیار ملحق می کند و همنشینی فجار با ابرار فجار را به ابرار ملحق می سازد پس دین هر کسی بر شما مشتبه شد به دوستانش بنگرید اگر اهل دین بودند او اهل دین الهی است . اگر اهل دین نبودند از دین بهره ای ندارد همانا رسول خدا(ص) می فرمود: هر کس به خدا و روز قیامت ایمان داشته باشد کافر را به دوستی نمی گیرد و با فاجر رفت و آمد نمی نماید، هر کس با کافر دوستی کند و با فاجر رفت و آمد و اختلاط نماید کافر و فاجر است.»